داشتند ، و تهور بن فاطمه ( 648 ) در ميان مسلمانان منحصر به فرد است . بنابر روايتى كه از سفر او در كتاب ابن سعيد محفوظ مانده است ، چنين به نظر مىرسد كه تا كوه سفيد ( كه همان دماغهء برانكو « 1 » دانسته‌اند ) در ساحل غربى افريقا پيش رفته است . به طور كلى ارزيابى سهم مسلمانان اين دوره در جغرافياى دريانوردى كار دشوارى است ، چون سفرنامه‌هاى اندكى از آنها در دست است . ولى با ظهور نيروى عثمانى در آسياى صغير ، بحريهء عثمانى قدرت فراوانى در درياى مديترانه به دست آورد . اما در اقيانوس هند ، دريانوردان مسلمان اعتبار خود را تا ورود پرتغاليها حفظ كردند ، و شهاب الدين احمد بن ماجد ( تاريخ تولد يا وفات نامعلوم ) بود كه هدايت كشتى واسكو داگاما را در 903 / 1498 ، از ماليندى « 2 » در ساحل شرقى افريقا تا كاليكات « 3 » در هندوستان ، بر عهده داشت . اين رويداد در واقع نقطهء عطفى در تاريخ بازرگانى و دريانوردى مسلمين در مشرق زمين به شمار مىرود . ورود پرتغاليها اثر نامطلوبى بر تجارت و بازرگانى مسلمانان داشت ، زيرا قدرت دريايى آنها نابود شد و بازرگانى آنها طبق برنامه به وسيلهء پرتغاليها مضمحل گرديد . ابن ماجد كه بيش از پنجاه سال از عمر خود را در درياهاى خطرناك گذرانده بود ، مىتواند يكى از بزرگترين دريانوردان مسلمان در تمام اعصار به شمار آيد . وى سى اثر دربارهء دريانوردى به رشتهء تحرير در آورد و يكى از مهمترين نويسندگان مسلمان در زمينهء اقيانوس‌شناسى ، دريانوردى و امثال آن است . آثارش وى را همرديف دانشمندان برجستهء زمانش قرار مىدهد . مهمترين اثر او كتاب الفوائد فى اصول علم

--> ( 1 ) . Branco ( 2 ) . Malindi ( 3 ) . Calicut